Home › Columns › Het rapport uit Zweden

Het rapport uit Zweden

Column · internationaal beleid

Zweden was een voortrekker in de transgender-zorg. In 2022 was Zweden een voortrekker in het stopzetten ervan. Wat veranderde, en waarom hier nog niet?

De Zweedse Karolinska-kliniek was lang het Europese referentiepunt voor jeugdgenderzorg. Zij volgde, net als Nederland, het Dutch Protocol. Pubertijdsremmers vanaf twaalf, cross-sekse hormonen vanaf zestien. In 2021 trokken de Karolinska’s eigen artsen aan de bel: de behandelde groep veranderde fundamenteel, de evidence voor lange-termijneffecten ontbrak. Het ziekenhuis stopte als eerste in Europa met het routinematig voorschrijven van pubertijdsremmers aan minderjarigen.

Wat het SBU rapporteerde

In februari 2022 publiceerde de Zweedse Statens beredning för medicinsk utvärdering (SBU) een systematische review. De bevindingen: zeer beperkt bewijs voor verbetering van psychisch welzijn na hormonen. Geen kwalitatief onderzoek dat lange termijneffecten in kaart bracht. Onzekerheid over botgezondheid, vruchtbaarheid, hersenontwikkeling. Het SBU concludeerde dat de risico-batenbalans negatief uitvalt voor de meeste minderjarigen.

Het Socialstyrelsen, de Zweedse equivalent van het IGJ, paste de richtlijnen aan. Pubertijdsremmers en cross-sekse hormonen voor minderjarigen zouden alleen nog binnen klinische studies worden voorgeschreven, en alleen na uitvoerige diagnostiek. Voor de overgrote meerderheid: psychotherapie, geen medicatie.

Wat Nederland niet ophaalde

Zweden was, geografisch en cultureel, niet ver van Nederland. Beide landen progressieve sociale democratieën. Beide landen met een universele gezondheidszorg. Toch werd in Nederland geen vergelijkbare review uitgevoerd. Het Nederlandse Tijdschrift voor Geneeskunde besteedde geen redactioneel aan het SBU. De Amsterdamse kliniek verwees in publicaties zelden naar de Zweedse heroverweging.

Het rapport uit Zweden lag, en ligt nog steeds, in het Engels online. Wie het opent, vindt geen verrassingen, alleen toegankelijke wetenschap. Wat verbazingwekkend is, is dat een Nederlandse beleidsmaker er niet naar hoeft te wijzen om eindelijk te kunnen handelen. Hij hoeft alleen te lezen.