Wat de cijfers laten zien

Wereldwijd zien we hetzelfde patroon. De Britse genderkliniek voor kinderen (GIDS) zag tot 2009 minder dan 50 kinderen per jaar (bron). Voor 2021/22 komt het eindrapport van de Cass Review uit op ongeveer 5000 verwijzingen, met de kanttekening dat daarin waarschijnlijk dubbeltellingen zitten (bron). In Zweden werd het aantal nieuwe diagnoses genderdysforie bij mensen die bij de geboorte als meisje zijn geregistreerd tussen 2004 en 2015 acht keer zo groot; de stijging zat vooral bij 10- tot 30-jarigen (bron). In Nederland nam het aantal verwijzingen naar het genderteam van Amsterdam UMC ook sterk toe, en verschoof de verhouding naar jongeren die bij de geboorte als meisje zijn geregistreerd (bron). Bij de adolescenten die zich daar in 2016 meldden, kwamen bijna drie meisjes op elke jongen (bron). Volgens Cass is dit een andere groep dan die in de eerdere studies, en is de verschuiving van jongens naar meisjes anders dan bij trans presentaties in welke eerdere periode ook (bron).

Wie zijn deze meisjes

Het zijn vooral meisjes die zich in de puberteit melden. Volgens de Cass Review is het een andere groep dan in de eerdere studies: vaker complex, met veel neurodiversiteit en/of bijkomende psychische problemen, en vaker dan in de algemene bevolking met ingrijpende jeugdervaringen of een jeugd in de jeugdzorg (bron). In een enquête van Lisa Littman onder 256 ouders ging het in 82,8 procent om meisjes. Volgens de ouders had 62,5 procent al vóór het begin van de genderdysforie minstens één psychische of ontwikkelingsdiagnose, en 86,7 procent van de ouders zag meer tijd op sociale media of internet, een vriendengroep waarin een of meer vrienden in dezelfde periode trans werden, of beide (bron). Dat zijn waarnemingen van ouders, geworven via drie websites waar ouders zulke verhalen deelden; de jongeren zelf zijn niet ondervraagd.

Dit is geen aangeboren conditie die ineens werd ontdekt. Dit is een sociaal verschijnsel met een medische rekening. Littman gaf het verschijnsel de naam ROGD, rapid-onset gender dysphoria, en presenteerde het als hypothese. Na kritiek liet PLOS ONE het artikel opnieuw beoordelen. Het werd niet ingetrokken, maar in 2019 in herziene vorm opnieuw gepubliceerd; de resultaten bleven op een paar ontbrekende waarden na ongewijzigd, en het tijdschrift benadrukte dat ROGD geen formele diagnose is en dat het onderzoek het verschijnsel niet bevestigt (bron).

Wat de cijfers doen

De cijfers schreeuwen om uitleg. Volgens de Cass Review verklaart grotere acceptatie misschien een deel van de stijging, maar ging de exponentiële groei van het aantal verwijzingen in vijf jaar veel sneller dan je bij een normale groei van acceptatie zou verwachten, en verklaart acceptatie de verschuiving van jongens naar meisjes niet (bron). Geen genetische factor draait zo snel. Geen verbeterde diagnostiek schept zo’n cohort uit het niets. Wat de cijfers wel laten zien is een culturele dynamiek waarbij identiteit een aanbod is geworden, en jongeren — vooral meisjes — in onzekere fasen daar gretig op intekenen.

Een arts die deze cijfers ziet en zegt ‘dit is gewoon emancipatie’ is niet eerlijk. Een politicus die zegt ‘laat het ZonMw uitzoeken’ rekt de tijd. Een ouder die de cijfers ziet en aan de bel trekt is geen transfoob — die is realist.