Home › Essays › Wat hormonen niet deden
Samengesteld essay op basis van patronen uit publieke getuigenissen en literatuur. Geen specifiek persoon.
Wat hormonen niet deden
Over wat puberteitsremmers en cross-sex hormonen wel doen — en vooral wat ze niet doen voor de pijn waarvoor ze waren bedoeld.
De belofte versus de evidentie
Puberteitsremmers werden in Nederland voor het eerst breed ingezet vanaf eind jaren negentig (Dutch Protocol). De aanname was: ze geven tijd om te denken en hebben weinig blijvende effecten. De NICE-evidencereview (2020), de Cass Review (2024), SBU (Zweden) en COHERE (Finland) concluderen alle vier dat het bewijs voor positieve effecten op psychische klachten zwak is, terwijl de aanwijzingen voor schade — botdichtheid, neurocognitieve ontwikkeling, sterilisatie bij doorstroom naar cross-sex hormonen — niet zijn weggenomen.
Wat onomkeerbaar is
Cross-sex hormonen veroorzaken bij meisjes onomkeerbare stemverandering, baardgroei en clitorale vergroting. Bij jongens onomkeerbare borstgroei en feminisatie van trekken. Vruchtbaarheidsverlies treedt bij langdurig gebruik op. Een hartcardioloog kent de cardiovasculaire risico's, een uroloog kent de bekkenbodemschade na lange testosteronexpositie. Veel van deze gevolgen zijn in de informed-consent-gesprekken jaren niet evenwichtig overgebracht. De Cass Review noemt dat een falen van de zorgketen.
Wat de pijn wel deed
Voor sommige patiënten verlicht een medische transitie iets. Voor anderen niet. Voor weer anderen — vaak de groep met onderliggende trauma's, autisme, eetstoornis — verdiept het de problemen. Geen enkele kliniek kan voorspellen in welke groep een nieuwe patiënt valt. Stephen Levine wijst erop dat dit een reden is voor extreme voorzichtigheid, niet voor snelheid.
Het gesprek herstellen
Een eerlijke kliniek vertelt vooraf wat hormonen niet doen. Ze vertelt dat de bewijsbasis voor langetermijn-psychische winst zwak is. Ze vertelt welke bijwerkingen onomkeerbaar zijn. Ze vertelt dat een aanzienlijk percentage van haar patiënten over vijf jaar misschien terugkomt. Dat is geen ontmoediging — dat is geneeskunde. Het is precies wat in de afgelopen tien jaar veel te vaak achterwege is gebleven.